سرمازدگی()Frosbite
یخ زدگی سلول های پوست و سایر بافت های بدن ،سرمازدگی()Frosbite
نامیده می شود.
درسرمازدگی( )Frosbiteتشکیل بلور یخ داخل هر سلول سبب از بین رفتن
رطوبت اجزای ریز داخل سلولی شده و در نهایت منجر به پارگی جدار سلول و مرگ
آن می شود .اگر وسعت این یخ زدگی زیاد باشد و تعداد زیادی از سلول های
سرما بافت و یا عضو را در بر بگیرد ،در نهایت آن عضو از بین می رود .این بیماری به
صورت موضعی بوده و ماهیتی متفاوت با هایپوترمی ( )Hypotermiدارد.
مجموعه بروشورهای آموزش همگانی «کوه پیمایی ایمن و
باد خودنجاتی در کوهستان» تهیه شده در«ستاد اطالع رسانی و
پیشگیری از حوادث کوهستان»
این مجموعه بروشورها به اهتمام «هیئت کوه نوردی و صعودهای ورزشی استان تهران» معموآل سرمازدگی ( )Frosbiteدر نقاط انتهایی بدن که جریان خون ضعیف تر
تهیه شده است .نسخه الکترونیکی آنها در www.tehranclimb.irقرار دارد. و آهسته تری دارند بوجود می آید .مهم ترین و محتمل ترین مکان ها برای
سرمازدگی ،انگشتان دست و پا ،الله گوش ،نوک بینی ،پاشنه پا ،گونه ها و
«ستاد اطالع رسانی و پیشگیری از حوادث کوهستان» ،از ابتدای زمستان تا پیشانی هستند.
هایپوترمی()Hypotermi پایان فروردین ،در روزهای آخر هفته و تعطیل ،در 5مسیر پرتردد کوهستان شمال
تهران -1 :دارآباد تا قله ی دارآباد -2دربند تا قله توچال -3پارک جمشیدیه تا قله
عوامل مختلفی باعث افزایش احتمال و تشدید سرمازدگی می شوند :رطوبت،
باد ،میزان سرمای محیط ،اختالالت رگ ها وخون رسانی نامناسب و ...
سرمازدگی ()Frosbite
کلک چال -4ایستگاه یک تا پنج تله کابین توچال -5درکه تا پلنگ چال اقدام به
برقراری 15ایستگاه اطالع رسانی و راهنمایی کرده است .در این ایستگاه ها کوه نوردان
آموزش دیده ،زیر نظر مربیان مجرب کوه نوردی ،اقدام به راهنمایی شهروندان عزیز
و ترویج کوه نوردی ایمن می کنند .شما می توانید در این ایستگاه ها ضمن دریافت توصیه های ویژه
بروشورهای آموزش همگانی از راهنمایی این نیروها برخوردار شوید. • به قوانين ،بايد ها و نبايدهايي كه مورد توافق كوه نوردان است احترام گذاشته
همکاری شما با نیروهای یاد شده ،تضمین کننده اجرای برنامه ای سالم ،ایمن و مفرح و به توصیه های افراد مستقر در ایستگاه های «ستاد اطالع رسانی و پیشگیری
در کوهستان شمال تهران است. از حوادث کوهستان» توجه کنید.
هرگونه پیشنهاد و نظر ارزشمند خود را با ما در میان بگذارید. مطالعه کتاب ها ،مقاالت ،جستجو در اینترنت و مشورت یا اجرای برنامه با افراد
هیئت کوه نوردی و صعودهای ورزشی استان تهران با تجربه برای کسب دانش و مهارت سودمند است.
نشانی :میدان رسالت ،خیابان شهید مدنی ،باشگاه رسالت(دیهیم سابق) ،طبقه اول در صورت عالقه بیشتر ،می توانید دانش و مهارت را با شرکت در دوره های
تلفن77845552 -3 : آموزشی گروه ها و باشگاه های کوه نوردی یا هیات کوه نوردی و صعودهای
www.tehranclimb.ir ورزشی استان تهران کسب کنید.
در صورت نیاز به امداد و نجات با شماره 125تماس بگیرید.
گردآوری :دکتر علیرضا بهپور
ستاد اطالع رسانی و پیشگیری از حوادث کوهستان
کمک های اولیه تعاریف
در هایپوترمی خفیف تنها عمل الزم جلوگیری از پیشرفت بیماری است که اگر هایپوترمی یا افت دمای بدن( )Hypotermiو سرمازدگی( )Frosbiteاز خطراتی
به درستی و با درایت انجام شود فرد از وضعیتی وخیم نجات پیدا کرده است. هستند که در ورزش های زمستانی و حضور در کوهستان وجود دارند ،این دو
ابتدا می بایست فرد را در محلی خشک و دور از باد قرار داد ،باید لباس های خطر روی یکدیگر تاثیر مستقیم دارند.
خیس بیمار را هر چه سریع تر خارج نمود و بدن فرد را خشک کرده و با لباس هایپوترمی(افت دمای بدن) ،درلغت به معنی درجه حرارت پایین است و به
یا پوشش خشک دیگر پوشانید ،به بیمار مایعات یا غذای گرم بدهید ،اگر امکان وضعیتی گفته می شود که دمای مرکزی بدن فرد از حد خاصی ( 35درجه
پذیر است فرد را در کنار یک منبع گرمایی قرار دهید ،تا هنگامی که از گرم سانتی گراد) کمتر باشد.
شدن کامل بیمار و رفع سرما از بدنش مطمئن نشده اید ،اجازه فعالیت مجدد سرمازدگی( )Frosbiteبه معنی یخ زدگی سلول های پوست و سایر بافت های
و برگشت به شرایط مخاطره آمیز را ندهید. بخشی از بدن است.
از نظر عالیم بیماری ،هایپوترمی(افت دمای بدن) ،به سه دسته
به این جمله توجهی نکنید: تقسیم بندی می شود. هایپوترمی یا افت دمای بدن ()Hypotermi
من حالم خوب است و می توانم کارهای خودم را انجام دهم! هایپوترمی(افت دمای بدن) ،درلغت به معنی درجه حرارت پایین است و به
-1هایپوترمی خفیف تا متوسط :در این وضعیت دمای مرکزی بدن فرد وضعیتی گفته می شود که دمای مرکزی بدن فرد از حد خاصی( 35درجه
در هایپوترمی متوسط تا شدید با یک اورژانس واقعی مواجه هستید و باید هر بین 32تا 35درجه سانتی گراد قرار دارد .فرد احساس سرما می کند ،لرز سانتی گراد) کمتر باشد .منظور از دمای مرکزی ،دمای داخل دهان یا مقعد
چه سریع تر اقدامات کمکی را شروع کنید .اگر فرد در کما است و ضربان قلب دارد و موها سیخ شده اند ،کم کم حرکات عضالنی مختل می شود ،فرد دچار است چون ممکن است دمای دست یا پا حتی خیلی کمتر از این حد باشد
و فعالیت تنفسی را حس نمی کنید ،می بایست اقدامات احیای قلبی – ریوی حالت ضعف و بی حالی و عدم توانایی در همراهی دیگران است ،کمتر حرف ولی فرد دچار هایپوترمی نشده باشد.
را شروع کنید .از گرم کردن سریع فرد نیز می بایست خودداری نمود و در می زند و نسبت به اطراف بی تفاوت می شود ،صحبت کردن فرد مختل شده باید بین این بیماری و سرمازدگی( )Frosbiteتمایز قائل شویم.
صورتی که اطمینان به تداوم گرمای مالیم نیز وجود ندارد و احتمال و امکان و حالت بریده بریده پیدا کند و نمی تواند کلمات را مفهوم بیان نماید ،اختالل
انتقال بیمار به جای مطمئن تر وجود دارد می بایست ابتدا بیمار را منتقل کرد، تعادلی نیز بوجود می آید ،قضاوت صحیح از محیط اطراف ندارد و ممکن هایپوترمی(افت دمای بدن) ،یکی از علل مهم مرگ و میر افرادی است که در
سپس اقدام به گرم کردن وی نمود .از حرکت دادن شدید و ناگهانی بیمار باید است رفتارهای ناهنجار نیز داشته باشد ،علیرغم شرایط نامناسب ،فرد تمایل زمستان و یا در محیط سرد فعالیت می کنند یا احیاناً به اجبار اقامت می کنند.
خودداری نمود. به نشستن و خوابیدن پیدا می کند و دچار فراموشی می گردد ،در هر فردی همچنین ممکن است فرد در محیط خیلی سردی قرار نداشته باشد ولی به
ممکن است بعضی از این عالئم یا همه آنها دیده شوند .تا این مرحله وضعیت علت مشکالت دیگر بدن وی توانایی تولید حرارت الزم را نداشته باشد(مثل:
پیشگیری چندان خطرناک نیست و با اقدام مناسب فرد نجات پیدا می کند. سکته مغزی ،بیماری تیروئید ،کم آبی ،ارتفاع زدگی ،سوء تغذیه ،خستگی
مهم ترین اصل در پیشگیری از این بیماری ،استفاده از لباس مناسب در حین -2هایپوترمی متوسط تا شدید :دمای بدن فرد بین 32تا 26درجه قرار شدید ،کم خوابی و )...و در نتیجه دچار هایپوترمی(افت دمای بدن) شود.
فعالیت است .خشک ماندن اهمیت ویژه ای دارد .همچنین پوشاک ضد باد دارد .البته هرچه حرارت بدن فرد کمتر باشد وضعیت وخیم تر است و عالئم هایپوترمی(افت دمای بدن) می تواند به صورت حاد رخ دهد .به عنوان مثال
بسیار مهم است. شدید تر هستند ،لرز از بین می رود .هوشیاری فرد کاهش می یابد و از گیجی می توان از موارد زیر نام برد :مدفون شدن در زیر بهمن ،سقوط در آب یخ زده
به هیچ وجه نباید به فعالیت آنقدر ادامه داد تا خستگی مفرط پدید آمده و تا کمای عمیق متغیر است ،پوست بدن سرد متورم و کبود رنگ است .عضالت و سرد ،قرار گرفتن در معرض هوای سرد و پر باد بدون لباس مناسب ،در این
به اصطالح تخلیه انرژی بوجود آید ،اختصاص زمان مناسب برای استراحت و بدن به تدریج و با پیشرفت بیماری سفت و سخت می شوند ،نبض ضعیف شده وضعیت بیمار ظرف مدت چند دقیقه در صورت عدم امداد مناسب به نقطه
تجدید قوا اهمیت فراوانی دارد. ضربان قلب و تنفس نیز کاهش یافته و نامنظم می شوند. بحرانی رسیده و به سوی مرگ می رود.
-3هایپوترمی بسیار شدید تا مرگ :در دمای کمتر از 26درجه و به در سایر وضعیت ها معموالً از شروع ایجاد مشکل تا رسیدن به وضعیت خطرناک
تغذیه مناسب با غذاهای پر انرژی و گرم در پیشگیری نقش حیاتی دارد، خصوص در محیط های طبیعی و به دور از مراکز درمانی ،احتمال نجات فرد چند ساعت و حتی روز طول می کشد .به این حالت هایپوترمی عمومی مزمن
همچنین نوشیدن آب به مقدار کافی و به ویژه مایعات گرم نیز الزامی است. کم است .فرد در کمای عمیق است .ضربان قلب و تنفس اگر وجود داشته باشد (تحت حاد)گفته می شود.
از داروهایی مانند آرام بخش ها ،مواد مخدر ،کدئین ،الکل وحتی قهوه به میزان آهسته و نامنظم است .ظاهرا ً فرد مرده است ولی هنوز احتمال بازگرداندن فرد
زیاد ،نباید استفاده نمود. با اقدامات م ٌوثر وجود دارد. سرما ،رطوبت و باد و خستگی از عوامل بسیار مهم در بروز
هایپوترمی(افت دمای بدن) هستند.
برنامه شما باید متناسب با تجربه ،تجهیزات ،مهارت و آمادگی جسمانی تمام متاسفانه در این بیماری ،انکار به شدت شایع است و فرد علیرغم در هر درجه حرارتی در صورت وزش باد میزان سرما افزایش قابل توجهی دارد،
افراد گروه برنامه ریزی شود. وجود عالئم هشدار دهنده ،باز هم برای خود و دیگران موضوع را در جدول تاًثیر باد نشان داده شده است.
کجا می خواهید بروید؟ با چه کسی می روید؟ چه چیزهایی همراهتان می انکار کرده و سبب پیشرفت مشکل خود با ادامه فعالیت و عدم برای مثال در دمای منهای 10درجه سانتی گراد و با سرعت بادی معادل 30
برید؟ کی بر می گردید؟ وضعیت هوا چگونه است؟ توجه به آن می شود. کیلومتر در ساعت ،دمای واقعی هوا تا حد منهای 20درجه سانتی گراد می رسد.
صفحهٔ بازیابیشده